SIEĆ REGIONALNYCH OŚRODKÓW DEBATY MIĘDZYNARODOWEJ





15.07.2020 Samorząd terytorialny I Rzeczypospolitej RODM Toruń poleca

Samorząd terytorialny I Rzeczypospolitej
Rozmowa z prof. Wojciechem Polakiem zorganizowana przez RODM Toruń





Podział administracyjny I Rzeczypospolitej był pochodną skomplikowanej historii wewnętrznych zmian terytorialnych sięgających czasów rozbicia dzielnicowego w Polsce oraz zewnętrznych strat i nabytków terytorialnych Polski i Litwy. Państwo składało się z dwóch części: Korony Królestwa Polskiego (potocznie – Korony) i Wielkiego Księstwa Litewskiego (potocznie – Litwy), które posiadały dużą niezależność przejawiającą się również w administracji terytorialnej.

Podstawą administracji terytorialnej I Rzeczypospolitej był szlachecki samorząd ziemski, który posiadał odpowiednią hierarchę urzędniczą, sąd ziemski oraz sejmik. Urzędnicy i sędziowie mogli pochodzić jedynie z osiadłej szlachty tzw. posesjonatów, mieszkającej na danym terenie. W zależności od regionu teren Korony Polskiej dzielił się na województwa lub ziemie, ale te pierwsze mogły składać się też z ziemi. Województwa lub ziemie mogły z kolei dzielić się na powiaty. Na obszarze Wielkiego Księstwa Litewskiego od Unii Lubelskiej 1569 r. województwa dzieliły się na powiaty a powiat litewski (jako jednostka pomocnicza) był odpowiednikiem ziemi lub powiatu koronnego, zajmował się głównie sprawami sądownictwa, podatków oraz administracji. Ważną kwestię pełnił również urząd starosty, który był reprezentantem monarchy. Na Litwie występował on w każdym powiecie natomiast w Koronie było ich mniej niż powiatów. Na czele województwa stał wojewoda lub np. Żmudzi - starosta generalny, choć były jeszcze inne odstępstwa np. na Warmii, na czele której stał biskup warmiński.

Natomiast podstawowym organem samorządu był sejmik, który działał w Koronie i w powiecie na Litwie, czasem obejmowały dwa województwa (np. kaliskie i poznańskie). Sejmik tworzyła zjeżdżająca się szlachta, miał on wyznaczone przez prawo miejsce obrad. Było to istotną kwestią w rozstrzyganiu sporów w sprawach legalności sejmików oraz prawomocności uchwał. Na sejmiku podejmowało się ważne sprawy zdaniem szlachty.

Rozmowa z prof. Wojciechem Polakiem jest pierwszą inicjatywą RODM Toruń związaną z Rokiem 2020 ogłoszonym Rokiem Samorządu Terytorialnego. Tak postanowił Zarząd Związku Województw RP, doceniając wkład jednostek samorządu terytorialnego w proces przeobrażeń i rozwoju Polski oraz budowanie społeczeństwa obywatelskiego.







facebook